“Ik heb het idee dat sommige mensen jaloers zijn op ons grote huis,” zegt Jana Š., “maar die hebben geen idee hoeveel bloed, zweet en tranen het heeft gekost om het van een ruine om te bouwen tot wat het nu is.” Op het eerste gezicht lijkt de boerenhof met het het torentje op het dak inderdaad een idyllisch oord waar de bewoners niet anders dan een zorgeloos leven kunnen leiden. Maar wie de geschiedenis kent weet beter.

Het grootste huis van het Boheemse dorpje Bohostice was sinds de helft van de negentiende eeuw bezit geweest van de familie Š. Dat hun boerenbedrijf door noeste arbeid groot geworden was, interesseerde het communistisch regime niet in het minst. Grootgrondbezitters stonden gelijk aan uitbuiters en daarom werd de hof in 1952 onteigend en onderdeel gemaakt van een door de staat gerunde landbouwcoöperatie. De familie Š. kreeg ter vervanging een klein flatje aangeboden in Pří­bram en later Praag. In het huis zelf werden sindsdien nog maar twee kamers bewoond, door een echtpaar dat voor de honderd koeien zorgde. De rest van de hof bleef leeg staan, overgeleverd aan de tand des tijds. Toen de raamkozijnen volledig vermolmd waren geraakt, werden deze door de coöperatie zonder enig gevoel voor esthetiek vervangen door de prefab-ramen die in betonnen flats werden gebruikt. Pas toen kwam monumentenzorg, waar het pand onder viel, in actie: de prefab-ramen moesten eruit. Dat alleen het bewoonde gedeelte voorzien werd van het gewenste soort ramen, heeft echter geen enkele monumentendeskundige ooit opgemerkt. De rest van het huis kreeg een spookachtig aanzien doordat op de plaats van de ramen slechts gapende gaten restten.

Dat was voor Jana en Martin Š. aanvankelijk wel handig. Na de revolutie kwam Martin te weten dat hij het huis van zijn ouders waarschijnlijk kon terugkrijgen in de zgn. restitutie*. Hij ging het huis daarom eens van buiten bekijken met zijn vrouw en zag ter plaatse dat ze ook makkelijk naar binnen konden via een raam. De gewoonlijk wat besluiteloze Martin nam bij het zien van de vervallen boerenhof een radicale beslissing. Hij zou zijn bestaan als electroingenieur in Praag opgeven om zich in het kleine dorpje te vestigen en het huis in oude glorie herstellen. Het agrarisch bedrijf weer oppakken was echter geen optie, want de communisten waren er goed in geslaagd de familie Š. volledig te ontwortelen. Martin was een stadsmens en wist niets van landbouw of veeteelt. In 1995 was de hele papierwinkel rond de restitutie eindelijk afgehandeld en wist Martin inmiddels hoe hij zijn brood wilde verdienen: in één van de bijgebouwen opende hij een meubelmakerij. Toen hij het huis enigszins bewoonbaar had gemaakt, volgden ook Jana en hun drie kinderen hem naar Bohostice.

“Kun je je voorstellen dat je zoveel werk in iets steekt en er dan opeens een paar communisten op je stoep staan met het bericht dat je huis en grond nu staatseigendom zijn?” vraagt Jana op een zondagmiddag tijdens een wandeling in de prachtige omgeving van het dorpje. “Dat heeft mijn schoonouders veel pijn gedaan. Maar met hun gevoel van onrechtvaardigheid konden ze nergens heen. Gelukkig hebben ze nog wel mee mogen maken hoe wij aan de wederopbouw van het huis begonnen. In die periode was onze oudste dochter Karolí­na nog maar een klein meisje, maar ze had haarfijn door dat in Bohostice iets was gebeurd wat absoluut niet in de haak was. Tijdens één van onze eerste bezoeken aan het huis deed ze een uitspraak die ik nooit zal vergeten: “Mama, al die brandnetels die hier overal staan, die zijn zeker ook door de communisten geplant?”

* Restitutie: teruggave van eigendommen die door de staat onteigend waren in de beginjaren van het communisme.