Naar aanleiding van een diapresentatie over Albanië kwam ik gisteravond met een Tsjechisch-Belgische vriendin op het thema “De dames van het Oostblok”. Een vriend van haar was heel Europa doorgereisd en kwam tot een verrassende conclusie: hoe armer het land, hoe mooier de vrouwen. Dat wil zeggen – hoe mooier opge- maakt en hoe beter gekleed. Dit gaat dan natuurlijk niet over boerinnen op het land, maar over jonge vrouwen in de grote steden. De top was voor hem onbetwistbaar: het vrouwelijk schoon in Albanië.

Daar dachten we een tijdje over na en inderdaad. Ik weet nog hoe ik via een vluchtelingenorganisatie in contact kwam met een Wit- Russische vrouw. We spraken af om samen met onze kinderen naar een cukrárna, een soort café waar je taartjes kunt eten, te gaan. Ik ging echt niet in mijn oudste kloffie, maar voelde me bij deze mevrouw Ina volledig in het niet vallen. Opgestoken haar, zorgvuldig opgemaakt, een net mantelpakje en hoge hakken. Haar twee dochtertjes droegen jurkjes met veel kant en zaten keurig stil op hun stoel de ene zoetigheid na de andere te eten, terwijl ik alle zeilen bij moest zetten om mijn zoontje in bedwang te houden (zeker te weinig snoepgoed voor hem gekocht).

En vandaag kwam Nadea langs. “Lisa, geef me een tip,” zei ze. “Voor het eerst in vier jaar ga ik weer terug naar Moldavië en ik kan nergens geschikte kleding vinden. Als ik daar rond zou lopen in de kleren die ik hier draag, neemt niemand me serieus! Ik heb een broek met jasje nodig en een jurk en nette schoenen, maar niks past en niks is mooi genoeg. Help! Toen ik er was in 2002 en we uitgenodigd waren voor een barbecue in het bos, kwam ik daar aan in spijkerbroek en op sportschoenen en kon wel door de grond zakken toen ik mijn nichtje aan zag komen in een prachtige outfit volgens de laatste mode. Geld heeft niemand, maar toch zie je de vrouwen door de stad lopen alsof ze allemaal op weg zijn naar een bruiloft.”

Daar moet je als socioloog natuurlijk een verklaring voor weten te geven. Wat zal het zijn? Waarschijnlijk net zoiets als hier in de beginjaren na het communisme. Mensen waarvan je wist dat ze nog gewoon in hun schamel ingerichte flatje woonden, zag je rondrijden in de meest luxe auto’s. Als om te laten zien: met ons gaat het zo slecht nog niet. Eerst werd er geld uitgegeven aan uiterlijkheden – auto’s, kleding, vakanties aan zee, en pas veel en veel later aan woning- inrichting en zaken die nou eenmaal minder in het oog springen. En zo zal het in Albanië, Moldavië en Wit-Rusland ook wel gaan. Want als het communisme ergens goed fout zat, dan was het wel in de veronderstelling dat alle mensen aan elkaar gelijk willen zijn. Nu de muur gevallen is, lijkt het soms of de beer los is: nog veel meer dan in het Westen wil men zich onderscheiden van de grijze massa. Eigenlijk wel begrijpelijk. Ik las laatst dat zelfs de vader van het communisme, Karl Marx, zijn hele leven lang heeft zitten hopen op de erfenis van zijn rijke schoonouders. Tsja.