Een tijdje geleden leerde ik een Nederlandse journalist kennen die eens een jaartje Tsjechië wilde proberen. Voor zijn schrijfactiviteiten is contact met de bevolking onontbeerlijk en dus besloot hij zich naar goed Nederlands gebruik voor te stellen aan zijn nieuwe buren. In zijn nog verre van volmaakte Tsjechisch vertelde R. dat hij nieuw was in het pand en men hem voortaan in de lift of gang kon tegenkomen. De reacties waren verrassend. De meeste buren keken nogal verbaasd op van zijn initiatief en twee van hen gooiden de deur zelfs voor zijn neus dicht. Eén buurman nodigde hem uit om verder te komen voor een biertje. Een Amerikaan.

Toen ik zelf pas in Praag was, trok ik in de flat van een Tsjechisch- Nederlands echtpaar dat voor een paar jaar naar het buitenland ging. Hana stelde voor even langs de buren te gaan waar ze het hechtste contact mee hadden. We belden aan, schudden elkaar de hand en dat was het. Ik vroeg de naam van de onderbuurvrouw, die ik op slag weer vergeten was, nog even na bij Hana. “O, geen flauw benul”, was haar korte antwoord. Mijn mond viel nog net niet open van verbazing.

In de flat waar we nu wonen ligt het gelukkig wat anders. De bewoners vormen een vereniging van eigenaren en hebben zo een gezamenlijk belang. Desondanks blijft het contact vrijwel altijd beperkt tot een praatje op de gang of bij de zandbak. Er komt weleens een buurvrouw een pot honing of zelf ingemaakte rode bieten brengen en er belt af en toe iemand aan om Michal om advies te vragen op computergebied. De drempel stapt men echter zelden over, bang om een soort heiligschennis te plegen.

Op zich is die krampachtige privacy-bescherming wel te begrijpen. In een samenleving waar je trouw aan de socialistische staat nauw- lettend in de gaten werd gehouden, was een zekere achterdocht ten opzichte van vreemden wel op zijn plaats. De meeste Tsjechen richtten zich dan ook primair op hun familiekring en vrienden. Toch kijk je als Nederlander even vreemd op als zo’n deur voor je neus wordt dichtgeknald. Het doet je weer beseffen dat cultuurverschillen verklaren niet zo’n kunst is, maar ze kunnen accepteren des te meer.