Ik weet eigenlijk niet of ik het wel op moet schrijven, het verhaal van
oom Jaap en Mí­la zoals ze ons dat twee weken geleden vertelden in Noví½ Bor, want het is wel heel persoonlijk. Maar het is zo mooi dat ik het niet voor me kan houden. En stiekem hoop ik dat er toch echt een film over gemaakt gaat worden.

Van Mí­la’s kleindochter Iva wisten we dat oom Jaap een paar dagen in het ziekenhuis had gelegen vanwege een ontsteking aan de longen. De communicatie was daar nogal stroef verlopen en de patiënt zelf had zelfs begrepen dat hij iets aan zijn hart had. De familie in Nederland maakten zich dan ook de nodige zorgen over zijn toestand en we spraken af om persoonlijk een kijkje te gaan nemen in Noví½ Bor. “Ik lijk wel een oude man, dacht ik bij mezelf toen ik daar in dat ziekenhuis lag,” vertelde oom Jaap ons, maar dat klonk niet al te overtuigend. Zo’n opgewekte, kwieke en praatgrage man van 93 hadden we nog nooit ontmoet.

“Kijk, daar komt mijn vriendin,” zei oom Jaap met een knipoog toen Mí­la de tuin in kwam lopen. Samen vertelden ze ons hun verhaal, hij in het Nederlands, zij in het Tsjechisch. In 1944 werden ze beiden tewerkgesteld bij Daimler-Benz in Berlijn en kwamen er tegenover elkaar aan de lopende band te staan. Mí­la, een verlegen meisje van net 18 dat nauwelijks Duits sprak, voelde zich ellendig zo ver van huis en deed stil haar werk. Jaap probeerde haar wat op te vrolijken, maar slaagde daar nauwelijks in. Pas toen Mí­la tijdens het werk iets in haar oog kreeg en Jaap zich over haar ontfermde kwam er meer contact.
De Tsjechische tewerkgestelden uit de fabriek woonden in barakken, de Nederlanders in een huis in de stad. Voor de afleiding na de zware 6-daagse werkweek organiseerden ze daar op een zaterdag samen een soort van bonte avond. Ook Mí­la kwam daarnaartoe en stemde ermee in om de volgende dag met een groepje Tsjechen en Nederlanders de stad in te gaan. In een groot warenhuis op de Alexanderplatz raakten Jaap en Mí­la de rest van het gezelschap kwijt, maar konden daar niet om treuren. Sinds die dag ondernamen ze van alles op de vrije zondagen – boottochtjes op de Wannsee, wandelingen door de stad, naar de bioscoop. Het klinkt zo idyllisch dat je bijna zou vergeten dat het oorlogstijd was. Toch was het zeker niet allemaal rozegeur en maneschijn. Een bombardement verwoestte de Daimler-Benzfabriek en maakte een einde aan het collega-zijn van Jaap en Mí­la. Ze kwamen op verschillende plaatsen met verschillende werkritmes terecht. Jaap draaide alleen dagdiensten, Mí­la ook nachtdienst. “De zondagse uitstapjes met Jaap volgden soms direct op mijn zaterdagnachtdienst,” vertelt Mí­la, “maar ik nam het slaapgebrek graag op de koop toe.” Oom Jaap besloot hun gezamenlijke verhaal met een knipoog: “Maar je begrijpt, ik kon geen gekke dingen doen, want ik was getrouwd.” Mí­la vervolgde in het Tsjechisch: “Na de oorlog hoorde ik een tijdlang niets meer van hem en ik dacht: het is over tussen ons. Toen ben ik uiteindelijk maar met een Tsjech getrouwd.”

De correspondentie kwam wel weer op gang, ook dankzij de vertalingen van Mí­la’s moeder die vloeiend Duits sprak. In 1968 besloten Jaap en zijn vrouw voor het eerst naar Tsjechoslowakije te gaan om Mí­la en haar gezin te bezoeken. Nadat Jaap en Mí­la, al na de omwenteling van 1989, beiden alleen kwamen te staan kregen ze weer meer contact met elkaar. Ze bezoeken elkaar ieder jaar voor drie maanden. Mí­la’s Duits is nog steeds niet geweldig, maar het is overduidelijk dat de twee elkaar ook zonder woorden prima begrijpen. Soms praat Jaap voor de grap Nederlands tegen Mí­la – “Dat doet hij expres!”. Ook Iva en haar gezin, die samen met oma Mí­la een vrijstaand huis bewonen, communiceren met handen en voeten met Jaap. Die maakt ondanks alle taalbarrieres echt deel uit van de familie. Vol trots vertelde ons hij hoe Iva’s man Jiří­ de garage eigenhandig heeft omgebouwd tot een schoonheidssalon. “Jaap zegt dat ik miljonair wordt,” lachtte Iva. “Zelf begon ik mijn schildersbedrijf ooit met 500 gulden en daarom heb ik haar 500 euro als startkapitaal gegeven,” voegde oom Jaap daaraan toe. Het was geweldig om te zien hoe het lot deze mensen bij elkaar heeft gebracht. Als dat geen mooi verhaal voor een filmscript is…